Stan przygotowania krajowego do badania okuć budowlanych
i zamków wg metodyki zawartej w nowych normach europejskich (EN)

Badania wyrobów, prowadzone według znormalizowanych programów, procedur i metod, są podstawą procesu weryfikacji wyrobów na zgodność z wymaganiami normatywnymi, a wyniki tych badań stanowią główne kryterium klasyfikacji i oceny wyrobów pod kątem ich właściwości technicznych, funkcji, bezpieczeństwa
i przydatności do zamierzonego zastosowania. "Nowe podejście" europejskie, odzwierciedlone w pakiecie nowo opracowanych norm EN, zmienia zasadniczo spojrzenie na wyrób, zarówno poprzez zmianę zakresu i hierarchii wymagań - z priorytetowym traktowaniem bezpieczeństwa (harmonizacja z Dyrektywami U.E.), jak i poprzez wdrażanie nowej formuły badań.

Zgodnie z tą formułą, wszystkie badania powinny spełnić podstawowe warunki:

• mieć charakter badań eksploatacyjnych (tam, gdzie ma to zastosowanie), prowadzonych w warunkach symulujących naturalne warunki użytkowania: badania te są niezależne od konstrukcji badanego wyrobu i materiału, z którego jest wykonany;
• zapewniać odtwarzalność zastosowanych metod badań we wszystkich akredytowanych laboratoriach europejskich, umożliwiającą powtarzalność wyników dzięki wyeliminowaniu czynnika interwencji ludzkiej.
  

Stawia to przed krajowymi strukturami kwalifikacji wyrobów budowlanych trudne zadanie merytorycznego i technicznego przygotowania się do nowych zakresów badań - wypływających z nowych zakresów wymagań, bądź nowego podejścia do badań - zawartych w najnowszych normach europejskich. Wdrożenie nowej metodyki badań jest warunkiem zapewnienia dla wyrobów budowlanych prawidłowości procesów aprobacyjnych i certyfikacyjnych w aspekcie dopuszczenia ich do obrotu i stosowania w budownictwie krajowym.

Przedstawiony powyżej problem dotyczy wszystkich wyrobów budowlanych służących wyposażeniu budynków, zwłaszcza: drzwi, okien, bram, żaluzji, ścian osłonowych i związanych z nimi okuć budowlanych wraz z zamkami. Wspomniany asortyment budowlanych elementów otworowych stanowi przedmiot niniejszej publikacji.

Wychodząc naprzeciw tym problemom COBR PEWB "Metalplast" w ramach własnych prac analityczno-badawczych rozpoczął już w latach ubiegłych analizę stanu przygotowania własnego laboratorium badawczego do prowadzenia badań wg metod określonych w normach europejskich. W 2000 r. ukazała się pierwsza część tego opracowania "Metodyka badań właściwości zamków, okuć i budowlanych elementów otworowych w świetle >Nowego podejścia< europejskiego wraz z oceną możliwości wdrożenia w krajowej praktyce laboratoryjnej. Część A: Zamki i okucia budowlane". Dalsze części są aktualnie w opracowywaniu.

Przedstawiona niżej ocena prowadzona będzie przez pryzmat zakresu akredytowanych metod badań i stanu wyposażenia Laboratorium Badawczego COBR PEWB "Metalplast" - jako wiodącego w kraju w dziedzinie problematyki okuciowej, jak również wyspecjalizowanego w badaniach otworowej ślusarki budowlanej. W ograniczonym tylko zakresie przywoływane będzie wyposażenie i metody badań innych laboratoriów krajowych ze względu na brak pełnej informacji o wyposażeniu tych laboratoriach oraz powoływanie przez nie własnej symboliki na procedury i metody badawcze bez podania odniesienia ich do norm lub innych dokumentów normatywnych. Nie bez znaczenia jest także fakt, że przy Ośrodku działa Normalizacyjna Komisja Problemowa ds. drzwi, okien, żaluzji, okuć budowlanych i ścian osłonowych. W wyniku tego co najmniej na rok przed wdrożeniem norm europejskich mamy dostęp do tych norm, jak i projektów norm i stąd wcześniejsza znajomość metod i wyposażenia badawczego, które jest lub będzie wymagane w tych dokumentach.

Ze względu na szeroki zakres zagadnienia przedstawimy problem w kilku grupach tematycznych. Będą to:

1. okucia budowlane z wyodrębnieniem:
   • zamki,
   • wkładki,
   • okucia uchwytowo-osłonowe,
   • zawiasy,
   • zasuwy,
   • kłódki,
   • zamykacze drzwiowe,
   • zamknięcia przeciwpaniczne i awaryjne,
   • okucia do drzwi przesuwnych i składanych,
   • zakrętki okienne,
   • klameczki okienne,
   • zasuwnice,
   • okucia uchylno-rozwierane.
2. okna i drzwi,
3. bramy,
4. żaluzje.

A. Okucia budowlane
1) Zamki
Norma europejska na zamki EN 12209 jest aktualnie w fazie projektu. Stąd nie jest możliwe wyciągnięcie jednoznacznych wniosków. Zakres wymagań w EN pokrywa się tylko częściowo z zakresem obowiązującej PN. Szereg dotychczasowych wymagań i odpowiadających im badań, przewidzianych w PN, nie występuje w normie europejskiej i odwrotnie. Układ i zakres wymagań determinuje procedury, metody badań i aparaturę badawczą, nadaje im porządek i organizuje w określone sekwencje. O ile dostosowywanie procedur nie jest procesem trudnym, to dostosowanie metod badań jest trudniejsze, gdyż wymaga określonej aparatury badawczej i oprzyrządowania, wiążącego się najczęściej z koniecznością jego zaprojektowania i wykonania. Wymaga to najczęściej znacznych nakładów finansowych. W związku z tym, że jedynym laboratorium badającym do tej pory kompleksowo zamki było laboratorium COBR "Metalplast", analizując stan przygotowania do badania zgodnie z procedurami i metodami określonymi EN oprzemy się na stanie jego przygotowania. Większość z metod badań przewidzianych projektem normy europejskiej jest wdrożona i stosowana w laboratorium i objęta zakresem akredytacji. Pewnych adaptacji wymagają urządzenia do badań trwałościowych zwłaszcza dotyczących pełnej sekwencji badań z wsuwaniem i wysuwaniem klucza w trakcie badania zasuwki i obciążenia zapadki siłą boczną przy jej wsuwaniu. Uzupełnienia o komorę chłodniczą wymaga również badanie działania zamka w skrajnych temperaturach. Niezależnie od powyższego, ze względu na znaczne zróżnicowanie konstrukcji i kinematyki działania różnych rozwiązań zamków, konieczne będzie indywidualne dorabianie specjalistycznych uchwytów i przyrządów. Jedynym problemem pozostanie badanie zamków uruchamianych elektrycznie. Wymagać to będzie specjalistycznego oprzyrządowania. Jednak mała ilość rozwiązań tego typu zamków nie stwarza konieczności pełnego oprzyrządowania i pozwoli na prowadzenie badań metodami adaptowanymi do określonych rozwiązań.
Oceniając ogólnie - stan przygotowania do badania zamków jest dobry i podane wyżej uzupełnienia nie są przeszkodą wymagającą dla typowych zamków stosowanych na rynku krajowym, zaprojektowania nowych stanowisk i związanych z tym nakładów finansowych.

2) Wkładki bębenkowe
Aktualnie obowiązują dwie normy. Dotychczasowa grupa norm PN z 1991 r. i EN z 2000 r. Oprócz konieczności zakupu, wspomnianej wyżej, komory chłodniczej do badania działania wkładek w skrajnych temperaturach pozostałe urządzenia i aparatura, pozwalająca realizować badania metodami określonymi w EN, jest na wyposażeniu laboratorium COBR "Metalplast". Oczywistym jest konieczność uzupełniania wyposażenia o specjalistyczne uchwyty i drobne przyrządy do specyficznych rozwiązań wkładek. Wyposażeniem do badania wkładek, zwłaszcza ich odporności na włamanie dysponuje również Instytut Mechaniki Precyzyjnej. Brak nam jednak pełnej informacji dot. kompletności pozostałego wyposażenia w tym Instytucie.
Oceniając ogólnie - stan wyposażenia i metody badań pozwalające na badanie wkładek zgodnie z EN jest bardzo dobry.

3) Okucia uchwytowo-osłonowe
Jak do tej pory nie ukazała się norma europejska. Przy analizie posługiwać się będziemy projektem normy europejskiej na wymagania i badania z 1997 r. Zmienia ona w znacznym stopniu wymagania w stosunku do obowiązującej normy PN-88/B-94410 (ze zmianą z 1998 r.). Ustanowienie normy zgodnej z podanym projektem wymagałoby znacznego uzupełnienia i dostosowania posiadanego wyposażenia do nowych metod badań objętych tym projektem. Jednak ze względu na częste znaczne zmiany w normie końcowej, w stosunku do projektu, nie podjęto prac w kierunku zmian w posiadanym oprzyrządowaniu i dostosowaniu jego do tych metod badań. Stąd przed ukazaniem się końcowego opracowania normy nie jesteśmy w stanie jednoznacznie ocenić stanu posiadanego oprzyrządowania w stosunku do wymaganego dla realizacji badań metodami, które określi przyszła norma europejska. Sądząc na podstawie długiego okresu od ukazania się projektu normy do kolejnej redakcji, zmiany, które mogą nastąpić w normie, będą dosyć istotne i wydaje się niecelowe angażowanie w chwili obecnej środków na wytworzenie nowych stanowisk badawczych.

4) Zawiasy
Projekt końcowy normy europejskiej EN 1935:1999 upraszcza w znacznym stopniu wymagania i zakres badań w stosunku do obowiązującej PN. W zasadzie laboratorium posiada pełne oprzyrządowanie do badania metodami określonymi w EN z wyjątkiem badania ścinania zawias. Wymagałoby to zaprojektowania i wykonania zestawu przyrządów dla różnego typu zawias oraz adaptacji niektórych posiadanych stanowisk badawczych z przejściem na napęd i obciążanie siłownikami pneumatycznymi oraz pełną automatykę.
Ocena ogólna – stan przygotowania oceniamy jako dobry.

5) Zasuwy drzwiowe i okienne
Norma EN 12051:1999 znajduje się w fazie wdrażania do PN. Aktualna PN jest przestarzała i nie uwzględnia technicznego rozwoju konstrukcji i funkcji zasuw - jej wymagania i przyporządkowanie im metody badań nie odpowiadają obecnym potrzebom. Stąd wykorzystanie starych metod badań w aspekcie postanowień nowej normy europejskiej – będzie miało ograniczony zakres. Wynikiem tego jest konieczność zaprojektowania i wykonania kilku nowych urządzeń. Ograniczony zakres występowania i stosowania tych okuć w krajowych rozwiązaniach stolarki okiennej i drzwiowej nie stwarza konieczności szybkiego wykonania tych urządzeń.
Ocena ogólna - stan przygotowania laboratoriów krajowych jest nie najlepszy i wymaga nakładów dla opracowania i wdrożenia stanowisk badawczych zgodnych z objętymi normą europejską.

6) Kłódki
Projekt normy europejskiej EN 12320 rozszerza zakres wymagań w stosunku do obowiązującej PN głównie o badania odnoszące się do funkcji zabezpieczających przed włamaniem oraz rozszerzają zakres badań o badania skobli i wrzeciądzy. Wymagania w tym zakresie podwyższają znacznie siły, jakie muszą przenosić kłódki, skoble i wrzeciądze oraz wprowadzają nowe badania dot. odporności na przepiłowanie oraz odporności na udarność w niskich temperaturach. Stąd konieczność zaprojektowania i wykonania urządzeń uzupełniających dotychczasowe wyposażenie. Część badań dot. kłódek bębenkowych pokrywa się z wymaganiami dla wkładek i wymagać będzie tylko nowych uchwytów umożliwiających mocowanie i badanie tych elementów na wyposażeniu do badania wkładek bębenkowych. Podobnie badania na przepiłowanie pokrywają się z wymaganiami dla zasuw i wymagać to będzie adaptacji tego stanowiska badawczego.
Ocena ogólna - stan przygotowania laboratorium nie jest zły, choć wymagaćbędzie jeszcze znacznych nakładów i pracy dla pełnego dostosowania do metod wg EN.

7) Zamykacze drzwiowe
Ponieważ dotychczasowa Polska Norma na zamykacze była przestarzała i nie uwzględniała technicznego rozwoju konstrukcji i funkcji zamykaczy czołowych producentów zagranicznych została ona w całości zastąpiona normą europejską EN 1154. Istotne jest to głównie z funkcji, jaką spełniają zamykacze w drzwiach ognio- i dymoszczelnych. Prace w zakresie dostosowania krajowego oprzyrządowania do wymagań europejskich prowadzone były już od kilku lat, stąd większość stanowisk badawczych będących na wyposażeniu laboratorium badawczego COBR "Metalplast"pozwala na prowadzenie badań metodami określonymi w PN-EN. Posiadane oprzyrządowanie nie wyczerpuje jednak całości potrzeb w tym zakresie i konieczne jest dalsze uzupełnienie oprzyrządowania o nowe stanowiska, zwłaszcza do zamykaczy do drzwi dwuskrzydłowych i posiadających elektryczne przytrzymywacze otwarcia drzwi. Stąd konieczne dalsze nakłady i wykonanie stanowisk badawczych.
Ocena ogólna - wyposażenie w podstawowe przyrządy pozwalające na badanie metodami określonymi w PN-EN jest dobre, wymaga jednak uzupełnienia o przyrządy do badania specyficznych rozwiązań i funkcji zamykaczy.

8) Zamknięcia przeciwpaniczne i awaryjne
W związku z brakiem polskiej normy posiadane oprzyrządowanie projektowane i wykonywane było wg wymagań projektów normy europejskiej i zaleceń ISO. Stąd posiadane oprzyrządowanie wymaga jedynie nieznacznych adaptacji oraz zmian w zakresie automatycznego sterowania badaniami. Wymagane także będzie dostosowanie stanowisk do badania okuć przeciwpanicznych i awaryjnych, współpracujących z drzwiami dwuskrzydłowymi.
Ocena ogólna - stan przygotowania jest dobry, choć wymaga jeszcze uzupełnień.

9) Okucia do drzwi przesuwnych i składanych
Normalizacja okuć do drzwi przesuwnych i składanych (EN 1527) stanowi nowość w krajowej praktyce budowlanej - dotąd brak było jakichkolwiek uregulowań normatywnych w tym zakresie. Dzięki podjętym działaniom wyprzedzającym, laboratorium COBR jest już w znacznym stopniu przygotowane do prowadzenia takich badań. W najbliższym czasie konieczne będzie uzupełnienie wyposażenia oraz dostosowanie już posiadanego do badań wg końcowej wersji normy europejskiej. Prace w tym zakresie zostały już podjęte i umożliwi to pełne badania na specjalistycznym oprzyrządowaniu.
Ocena ogólna - stan przygotowania jest dobry, wymaga jednak dalszego uzupełnienia o zaprojektowanie i wykonanie stanowisk.

10) Zakrętki okienne
Aktualnie dysponujemy jedynie projektem normy europejskiej EN 13126-1 na wymagania i metody badań. W związku z tym, że PN, które zastąpiły obowiązujące uprzednio normy branżowe, oparte były na wcześniejszych projektach norm europejskich i przewidywały już metody badań zbieżne z aktualnym projektem normy, posiadane oprzyrządowanie pozwala na badanie zakrętek metodami określonymi w tej normie.
Ocena ogólna - można uznać, że laboratorium COBR jest w pełni przygotowane do badania wg wymagań normy europejskiej.

11) Klameczki okienne
Zakres wymagań wg PN-84/B-94019 częściowo pokrywa się z analogicznym zakresem projektu normy europejskiej. Norma europejska, jak większość norm EN, eliminuje konsekwentnie wszystkie wymagania związane z cechami konstrukcyjno-materiałowymi. Aktualnie laboratorium jest w pełni przygotowane do badania wg PN. Metody określone w pr EN 13126-3 nie są jednoznacznie sformułowane i nie dają wystarczającej podstawy do określenia wyposażenia aparaturowego. Stąd do czasu ukazania się pełniejszej wersji normy europejskiej nie jesteśmy w stanie określić przygotowania laboratorium do badań wg wymagań europejskich.

12) Zasuwnice do okien i drzwi balkonowych
Aktualnie dysponujemy jedynie projektami norm europejskich w tym zakresie. Są to pr EN 13126-1 i pr EN 13126-4. Zmieniają one szereg postanowień dotychczasowej normy PN. Jednak posiadane stanowiska do badania innych okuć okiennych o tej samej lub zbliżonej funkcji pozwalają praktycznie na badania w pełni odpowiadające wymaganiom tych projektów. Wymagać to będzie jedynie wykonania pewnych adaptacji i uzupełnienia o specjalistyczne uchwyty oraz doposażenia stanowisk o siłowniki pneumatyczne do realizacji badań trwałościowych i wytrzymałościowych, co naszym zdaniem nie jest procesem ani czasochłonnym, ani wymagającym znacznych nakładów finansowych.
Ocena ogólna - można uznać, że laboratorium badawcze COBR jest praktycznie przygotowane do prowadzenia badań zasuwnic wg projektów norm europejskich.

13) Okucia uchylno-rozwierane
Przy analizie oprzeć możemy się jedynie na pr EN 13126-1 i pr EN 13126-8 ponieważ nie było w normalizacji polskiej normy na przedmiotowe okucia. W dotychczasowej praktyce opierano się na metodach badań określonych przez niemiecki RAL i na podanych tam schematach urządzeń do badania takich okuć. Projekt normy europejskiej tylko nieznacznie zmienia te postanowienia, stąd posiadane przez laboratorium COBR wyposażenie w pełni odpowiada wymaganiom określonym w tych normach. Analogicznym wyposażeniem dysponuje również krajowy producent okuć u-r, tj. "Metalplast - Złotów". W związku z coraz szerszym występowaniem okuć uchylno-rozwieranych o podwyższonej odporności na włamanie nieznacznego uzupełnienia będzie wymagało wyposażenie w tym zakresie.
Ocena ogólna - posiadane przez laboratorium COBR wyposażenie pozwala w pełni realizować badania wg projektów norm europejskich.

B. Okna i drzwi
1. Okna
Do chwili obecnej obowiązuje podstawowa norma PN-88/B-10085, z późniejszymi zmianami, określająca wymagania i badania dla okien drewnianych i z tworzyw sztucznych. Norma ta, podobnie jak wdrażane normy europejskie, przywołuje na badania poszczególnych cech osobne normy. Jednak w praktyce krajowej zarówno wymagania, jak i metody badań opierają się głównie o aprobaty techniczne i metody badań poszczególnych jednostek badających okna. Są to obok Instytutu Techniki Budowlanej COBR "Stolbud" i COBR "Metalplast". Metody badań stosowane w tych jednostkach są w znacznej części zunifikowane, jednak nie w całości. Duże zmiany następują aktualnie w związku z wdrażaniem do normalizacji krajowej norm europejskich, przy czym są to, jak do tej pory, normy na badania poszczególnych cech. Są one częściowo zbieżne, jednak nie w całości, z wymaganiami i metodami badań określanymi normami krajowymi. Brak pełnej informacji oraz znajomości wyposażenia w podanych wyżej jednostkach nie pozwala na jednoznaczną ocenę przygotowania krajowego do badań metodami określonymi w normalizacji europejskiej. Na tyle na ile posiadamy rozeznanie, wydaje się, że posiadane w tych jednostkach wyposażenie, po nieznacznej modernizacji, spełni wymagania EN i pozwoli w szybkim czasie rozwiązać problem dostosowania krajowych metod badań do wymagań EN.
Ocena ogólna - wydaje się, że przygotowanie krajowych laboratoriów badawczych do wdrożenia metod wymaganych normami EN jest dobre i nie będzie wymagać szerokich adaptacji i nakładów.

2. Drzwi
Sytuacja w tradycyjnych drzwiach jest analogiczna jak w oknach. Normy europejskie tylko w nieznacznym zakresie zmieniają metodykę badań stosowaną dotychczas w badaniach krajowych. Jedyną nowością jest odejście od krajowej praktyki podziału drzwi, i związanych z tym wymagań oraz metod badań, w zależności od materiału, z którego wykonane są drzwi. Wymagania i związane z tym metody badań określone w normach europejskich dotyczą wszystkich drzwi, bez względu na materiał. Inne są natomiast w nich sposoby klasyfikacji. Nie zmienia to jednak samej metodyki i związanego z tym wyposażenia badawczego. Wydaje się, że krajowe przygotowanie laboratoriów jest w pełni zadowalające i nie stworzy problemów z przejściem na badania wg norm europejskich.
Osobnym problemem jest badanie coraz szerzej stosowanych różnych rozwiązań drzwi automatycznych (rozwierane, rozsuwane, obrotowe). W tym zakresie przygotowanie laboratoriów krajowych jest niedostateczne, tym bardziej, że pojawia się tutaj szereg wymagań związanych ze stosowaniem napędów elektrycznych i sterowań elektronicznych oraz konieczności badań w skrajnych temperaturach. Wymagania te dotyczą nie tylko bezpieczeństwa użytkowników, ale również wpływu różnego rodzaju zakłóceń elektrycznych zarówno na same układy instalowane w drzwiach, jak i na inne urządzenia pracujące w pobliżu tych drzwi. Rozwiązanie problemu w ramach laboratoriów badających drzwi wydaje się niemożliwe i konieczna będzie współpraca z wyspecjalizowanymi jednostkami z poza branży.
Trudno jest o obiektywną ocenę stanu przygotowania, gdyż proces wdrażania norm europejskich w tym zakresie jest bardzo dynamiczny i podana ocena w krótkim czasie byłaby nieaktualna. Tym niemniej wydaje się, że przygotowanie krajowych laboratoriów do podstawowych badań jest dobre i pozwoli na szybkie dostosowanie się do metod wynikających z normalizacji europejskiej.

C. Bramy
Większość zakresu wymagań dotyczących bram jest zbieżna z wymaganiami dotyczącymi drzwi i podstawowym problemem będzie możliwość badania bram wielkogabarytowych. Wymagania w tym zakresie zmieniają się w kolejnych projektach norm europejskich. O ile we wcześniejszych projektach dopuszczane były badania niektórych cech bram na bramach o wymiarach 2 m × 2 m to najnowsze projekty zmieniają to wymaganie na badanie bram o minimalnych wymiarach 3 m × 3 m. Jest to, przynajmniej dla laboratorium COBR „Metalplast” problemem, gdyż posiadana komora do badań szczelności i odporności na ssanie i parcie wiatru pozwala badać jedynie bramy o wymiarach
2,8 m × 3,6 m. Problem stwarzają również badania niezawodności, ponieważ stosowane w bramach napędy nie są przystosowane do pracy ciągłej. Stąd badania te są bardzo czasochłonne. Jednoznaczna ocena możliwości dostosowania metod badań do norm europejskich będzie mogła być dokonana po ukazaniu się ostatecznych wersji norm europejskich.

D. Żaluzje
Wyroby te pomimo dosyć powszechnego stosowania nie doczekały się krajowego dokumentu normatywnego pozwalającego na jednoznaczne określenie wymagań, jakie powinny one spełniać. Lukę tę wypełnia opracowany w ostatnich latach pakiet projektów norm europejskich na żaluzje i rolety. Pozwoliło to objąć nadzorem jakościowym te, coraz szerzej stosowane wyroby budowlane. Na podstawie projektów norm europejskich ustalone zostały aprobatami krajowe wymagania na żaluzje i rolety oraz opracowane i wdrożone podstawowe stanowiska badawcze. Trudno jednoznacznie ocenić przygotowanie laboratorium do kompleksowego badania żaluzji i rolet, ponieważ w kolejnych projektach norm europejskich metody badań ulegały zmianom. Ocena będzie możliwa po ostatecznej redakcji norm. Tym niemniej można ocenić przygotowanie laboratorium jako dostateczne. Już dzisiaj można stwierdzić, że ze względu na wielkie gabaryty niektórych rolet, spełniających niejednokrotnie rolę bram, wystąpią trudności zasygnalizowane już w bramach. Dotyczy to zwłaszcza badań niezawodności i wytrzymałości.
Na podstawie powyższej analizy można stwierdzić, że przygotowanie do badania większości wyrobów budowlanych jest dobre. Tym niemniej w najbliższym czasie wymagane będzie skonstruowanie i wykonanie wielu stanowisk badawczych opartych już nie o projekty norm, ale o normy ustanowione. Pozwoli to na wystąpienie o notyfikację krajowych laboratoriów w Unii Europejskiej. Zaznaczyć jednak trzeba, że dużo zależeć będzie od otrzymywania zleceń na badania i wypracowywania zysków, pozwalających na sfinansowanie tych zamierzeń. Sytuacja jest w tej chwili trudna do określenia, ponieważ planowane przystąpienie Polski do Unii Europejskiej zmusi nas do uznawania certyfikatów wydawanych na wyroby budowlane przez państwa Unii i może ograniczyć zlecenia na badania wyrobów importowanych, a aktualnie zlecenia z tych państw mają znaczący udział w prowadzonych w kraju badaniach.

mgr inż. Jan Szubert
COBR PEWB "Metalplast" Poznań