Wentylacja w budynkach mieszkalnych, z uwagi na małe wymagania co do komfortu, była najczęściej poza zakresem zainteresowania producentów systemów wentylacyjnych.
Stan ten pogłębiał również fakt, że nie notowano problemów z wentylacją budynków mieszkalnych.

Nawiewniki higrosterowane

Wraz z początkiem lat 70-tych, gdy zaczęto oszczędzać energię, zaczęły pojawiać się coraz lepsze materiały konstrukcyjne z których wznoszono budynki, w tym szczelne okna.
Wraz ze zmniejszeniem współczynnika przewodzenia ciepła zmniejszono infiltrację powietrza do pomieszczeń.
W Polsce w większości budynków mieszkalnych stosowana jest wentylacja grawitacyjna. Jest ona zależna od warunków atmosferycznych, temperatury powietrza zewnętrznego oraz siły i kierunku wiejącego wiatru. Jako że nie projektuje się części nawiewnej tej instalacji, zastosowanie szczelnej stolarki okiennej sprawiło, że wentylacja nie działa.
Jednym z elementów instalacji wentylacyjnej jest nawiewnik powietrza zewnętrznego. Z uwagi na miejsce montażu mają zastosowanie dwa typy nawiewników: okienne bądź ścienne. Przy wyborze odpowiedniego rodzaju nawiewnika najbardziej istotnym parametrem jest rodzaj sterowania urządzenia. Z uwagi na duży nacisk związany z oszczędnością energii oraz wnioski praktyczne płynące z realizacji i użytkowania obiektów, widać, że najlepszym rozwiązaniem są nawiewniki sterowane automatycznie. Regulacja otwarcia nawiewnika, a tym samym strumienia doprowadzanego powietrza nie doprowadzi do nadmiernego wychłodzenia pomieszczeń. Każde rozwiązanie, które wymagałoby ingerencji ze strony użytkownika polegałoby w praktyce na przypadkowych otwarciach lub zamknięciach nawiewnika, co w niczym nie różniłoby się z otwarciem lub zamknięciem okna.
Higrosterowanie to najprościej mówiąc uzależnienie strumienia przepływającego powietrza w zależności od zawartości pary wodnej wewnątrz pomieszczeń.

Nawiewnik higrosterowany okienny

Para wodna jest zanieczyszczeniem charakteryzującym zarówno przebywających w nim użytkowników (oddychanie), jak i czynności, które są wykonywane (pranie, gotowanie, kąpiel, suszenie bielizny). Badania przeprowadzane przy udziale firmy aereco w latach 1989/90/91 w Belgii, Holandii i we Francji pokazały, że wentylacja oparta o sterowanie uzależnione od wilgotności powietrza wewnętrznego jest skuteczna i taki wybór sterownika nie powoduje wzrostu stężenia innych zanieczyszczeń niebezpiecznych dla człowieka, np. dwutlenek węgla.
Zgodnie z zaleceniami normy PN-83/B-03430 nawiewniki powietrza montuje się w pomieszczeniach takich jak pokoje dzienne, sypialnie etc. oraz kuchnie z oknem zewnętrznym, tak by powietrze zewnętrzne wpływało do pomieszczeń relatywnie najmniej zanieczyszczonych, przepływało przez całe mieszkanie i było usuwane z kuchni, łazienki, WC, wszędzie tam, gdzie znajdują się kanały wentylacyjne. W praktyce montaż nawiewnika w kuchni jest opcjonalny i zależny od ilości powietrza, jaką powinno się doprowadzać do mieszkania, np. w przypadku mieszkań jednopokojowych montaż nawiewnika może okazać się koniecznością.
Bardzo istotnym jest odpowiednie umieszczenie nawiewników w pomieszczeniach. Zgodnie ze zmianą Az3 do PN-83/B-03430 montaż powinien odbywać się w górnej części okna (w przypadku nawiewników okiennych) bądź ściany zewnętrznej (w przypadku nawiewników ściennych).
Działanie nawiewników higrosterowanych jest następujące: w nawiewniku znajduje się czujnik - taśma poliamidowa. Taśma pod wpływem zmian zawartości pary wodnej w powietrzu zmienia swą długość, co powoduje większe bądź mniejsze otwarcie przepustnicy, a tym samym doprowadzenie większego bądź mniejszego strumienia powietrza do pomieszczenia. Nawiewniki pracują w zakresie wilgotności względnej od 30 do 70% wilgotności względnej. Jeżeli wilgotność w pomieszczeniu jest mniejsza lub równa 30% nawiewnik jest przymknięty i minimalny strumień powietrza doprowadzany jest do pomieszczenia. Wraz ze wzrostem wilgotności nawiewnik otwiera się i przy wartości 70% lub więcej uzyskuje wydajność maksymalną. Nawiewniki są tak skonstruowane, że powietrze zewnętrzne nie styka się bezpośrednio z czujnikiem. Powietrze w pomieszczeniu, będąc w ciągłym ruchu (np. dzięki zjawisku konwekcji), dopływa do czujnika. Dzięki temu analizowane są warunki panujące w pokojach, a nie na zewnątrz.
Dodatkową zaletą niektórych nawiewników higrosterowanych jest podwyższona izolacyjność akustyczna. Dzięki temu z jednej strony doprowadzane jest powietrze, a z drugiej tłumiony jest hałas zewnętrzny, czego nie można osiągnąć przy otwartym lub rozszczelnionym oknie.
Dostosowanie ilości powietrza w zależności od potrzeb czyni system energooszczędnym.
Kontrowersyjną sprawą jest kwestia doprowadzenia powietrza do spalania gazu w aparatach zainstalowanych w pomieszczeniu. Bardzo często zdarza się, że w kuchni w mieszkaniu prócz kuchenki gazowej znajduje się dwufunkcyjny kocioł z otwartą komorą spalania lub terma gazowa. O ile w przypadku samej kuchenki oddzielne doprowadzenie powietrza nie jest wymagane, to w przypadku kotłów ze względu na większe zużycie, wymagane jest zgodnie z instrukcjami technicznymi producentów doprowadzenie określonego strumienia powietrza do spalania. Praktyka pokazuje jednak, że takiego doprowadzenia nie wykonuje się, lub wykonuje nieprawidłowo (ze względów użytkowych). Najczęściej pomieszczenie, w którym jest zainstalowany kocioł traktuje się jak kotłownie i umieszcza kratę nawiewną 30 cm na podłogą. W efekcie użytkownicy nie mogąc znieść przeciągliwego zimna zatykają tę kratę. Jeżeli nie wykonano oddzielnego doprowadzenia powietrza do spalania można to wykonać przy pomocy nawiewników, ale jedynie nie sterowane o ciągłym doprowadzeniu strumienia powietrza. W celu minimalizacji nieprzyjemnego odczucia chłodu, umieszczenie tych nawiewników powinno być analogiczne jak w przypadku elementów nawiewnych do wentylacji, czyli w górnej części okna lub ściany zewnętrznej.
Jeżeli kocioł gazowy umieszczono w łazience to z uwagi na możliwość zbyt dużego wychłodzenia pomieszczenia nie należy montować tam nawiewu. Powietrze doprowadzane będzie pośrednio przez nawiewniki w kuchni o stałym przepływie
a do samej łazienki przedostanie się przez otwory w drzwiach wewnętrznych.
Należy pamiętać, że sam nawiew to nie wszystko: powietrze musi przepłynąć do pomieszczeń, w których znajdują się kanały wentylacyjne. Do tego celu służą szczeliny w drzwiach wewnętrznych. Zgodnie z PN-83/B-03430 przekrój netto otworów
w drzwiach od pokoi winien wynosić min. 80 cm2, a w drzwiach kuchni i łazienki min. 200 cm2.
Warunkiem koniecznym dla poprawnego działania instalacji wentylacyjnej, oprócz nawiewników, są sprawne kanały wentylacyjne!

inż. Marcin Gasiński