Okucia uchylno-rozwierane i rozwierano-uchylne
według projektu Normy Europejskiej

Projekt normy europejskiej prEN 13126:2001 Arkusze 1¸17 "Okucia budowlane. Okucia do okien i drzwi balkonowych. Wymagania i metody badań" określa klasyfikacje, wymagania i badania okuć do okien i drzwi balkonowych.
Arkusz 8 prEN 13126:2001 dotyczy okuć obwodowych uchylno-rozwieranych i rozwierano- uchylnych.
Okucia uchylno-rozwierane i rozwierano-uchylne okute w oknach lub drzwiach balkonowych pozwalają w zależności od potrzeb, przy różnych położeniach klameczki na rozwieranie, uchylanie i zamykania skrzydeł. Położenie klameczki skierowanej w dół oznacza zawsze zamknięcie skrzydła.
W oknach z okuciami uchylno-rozwieranymi przemieszczenie klameczki o 90° z położenia zamkniętego umożliwia uchylenie okna, przemieszczenie klameczki o następne 90° umożliwia rozwarcie okna, zgodnie z rysunkiem 1a.

W oknach z okuciami rozwierano-uchylnymi przemieszczenie klameczki o 90° z położenia zamkniętego umożliwia rozwarcie okna, przemieszczenie klameczki o następne 90° umożliwia uchylenie okna, zgodnie z rysunkiem 1b.

Wdrożenie normy EN 13126:2001 do zbioru norm europejskich, a potem do zbioru norm polskich spowoduje konieczność klasyfikowania i przeprowadzania badań okuć zgodnie z normą.
Klasyfikację określoną w pr EN 13126-8 przedstawia tablica 1.

prEN 13126:2001 nie określa gatunku stali okucia, ani materiału okna, w którym ma być ono okute. Postanowienia normy mogą być stosowane do okien i drzwi balkonowych z PVC-U, drewnianych, z aluminium, ze stali, stalowo-drewnianych lub aluminiowo-drewnianych o maksymalnej masie skrzydła okna lub drzwi balkonowych wynoszącej 250 kg.
prEN13126-8:2001 dotyczy okuć standardowych i nie określa wymagań dotyczących okuć o zwiększonej odporności na włamanie, ani o deklarowanej odporności ogniowej.

Klasyfikacja okuć uchylno-rozwieranych i rozwierano-uchylnych wg prEN13126-8:2001 jest następująca:
1. Kategoria użytkowania
klasa 0: brak wymagań
2. Trwałość
klasa 3:10 000 cykli
klasa 4: 15 000 cykli
klasa 5: 20 000 cykli
3. Masa
klasa 1: 10 kg
klasa 2: 15 kg
klasa 3: 20 kg
klasa 4: 30 kg
klasa 5: 40 kg
klasa 6: 50 kg
klasa 7: 60 kg
klasa 8: 80 kg
klasa 9: 100 kg
klasa 10:130 kg
klasa 11: 160 kg
klasa 12: 200 kg
klasa 13: 250 kg
4. Odporność ogniowa
klasa 0: brak wymagań
5. Bezpieczeństwo użytkowania
klasa 1: okucia bezpieczne
6. Odporność na korozję
klasa 3:wysoka odporność na korozję
7. Odporność na włamanie
klasa 0: brak wymagań
8. Zastosowanie
Klasa 1: okucie uchylno-rozwierane
Klasa 2:okucie rozwierano-uchylne
9. Wielkość
Klasa 1: S x H = 1300 mm x 1200 mm
Klasa 2: S x H= 900 mm x 2300 mm

Okucia powinny być badane w laboratorium badawczym.
Do badań powinny być dostarczane 3 próbki (okuć uchylno-rozwieranych lub rozwierano-uchylnych). Na próbce A okutej w oknie lub w drzwiach balkonowych przeprowadza się badania mechaniczne, na próbce B przeprowadza się badania korozyjne, próbka C zostaje przechowywana w laboratorium.
Procedura badawcza powinna być przeprowadzona wg następującego schematu:

Projekt EN 13126-8 wymaga, aby skrzydło okienne lub drzwi balkonowych do badań było zabezpieczone przed jednoczesnym rozwieraniem i uchylaniem (zwiśnięciem).

Wymiary skrzydeł okien i drzwi balkonowych do badań oraz liczbę i rozmieszczenie punktów blokowania przedstawiono w tablicy 2.

PrEN 13126 spełnia wymagania Dyrektywy 89/106/EEC dotyczącej wyrobów budowlanych wraz z dokumentami interpretacyjnymi oraz Dyrektywą 92/52/EEC dotyczącą ogólnego bezpieczeństwa wyrobów. Przepisy Unii Europejskiej zostały wdrożone do prawodawstwa polskiego i są zawarte w Ustawie Prawo budowlane (jednolity tekst Dz. U nr 106 poz. 1126) oraz w Ustawie z dnia 22 stycznia 2000 r. o ogólnym bezpieczeństwie produktów (Dz. U nr 15 poz. 179).

Z przepisów tych wynika, że producenci są zobowiązani do wprowadzania na rynek wyłącznie wyrobów bezpiecznych.

W stosunku do okuć uchylno-rozwieranych i rozwierano-uchylnych należy analizować bezpieczeństwo konstrukcji i bezpieczeństwo użytkowania (wymagania podstawowe określone w Dyrektywie 89/106).

Rozwiązania konstrukcyjne okuć uchylno-rozwieranych i rozwierano-uchylnych wymagają badań i ciągłego nadzoru. Działanie okucia powinno być takie, aby w czasie eksploatacji (i badań) nie nastąpiło rozłączenie skrzydła z ościeżnicą Skrzydło okienne lub drzwi balkonowych powinno być zabezpieczone przed silnym podmuchem wiatru i badane na wytrzymałość przy obciążeniu siłą statyczną i dynamiczną oraz zabezpieczone przed korozją.

Sprawdzenie bezpieczeństwa użytkowania wykonuje się za pomocą badania trwałości.

Okucia w zależności od deklarowanej klasy trwałości powinny wytrzymać próbę badania 10 000, 15 000 lub 20 000 cykli. Po wykonaniu próby trwałości okucie powinno nadal działać.

Wykonanie okuć powinno zabezpieczać okno i drzwi balkonowe, w jak
w największym stopniu, aby eliminować ryzyko wypadków w trakcie użytkowania. Okucia powinny być wyposażone w bezpieczne zamknięcia i bezpieczne zawiasy, blokadę obrotu klameczki, podnośnik skrzydła. Zawiasy powinny być regulowane w dwóch lub trzech płaszczyznach.
Badanie odporności na korozję przeprowadza się na drugiej, dostarczonej do badań próbce.

Projekt normy nie określa grubości powłoki ochronnej, ani jej rodzaju. Wymaga, aby okucie po badaniu w komorze solnej w obojętnej mgle solnej w czasie 96godzin nie wykazywało śladów korozji metalu podłoża, zgodnie z wymaganiami PN-EN 1670:2000.

Po ustanowieniu normy europejskiej EN 13126-8 w państwach członkowskich Unii Europejskiej i w państwach, które wdrożą ww. normę do zbioru norm krajowych okucia będą klasyfikowane
i oznaczane symbolami 9-liczbowymi, zgodnie z wynikami badań i tabl. 1, np.

039013021

co oznacza: okucie o nieokreślonej kategorii użytkowania, trwałości 10 000 cykli, nośności 100 kg, nie akceptowane do stosowania w oknach i drzwiach balkonowych przeciwpożarowych, bezpieczne, o wysokiej odporności na korozję, okucie rozwierano-uchylne, stosowane do okien.

Oprócz jakości okucia istotny jest jeszcze montaż okna lub drzwi balkonowych.

Producent lub importer okuć uchylno-rozwieranych i rozwierano-uchylnych powinien dostarczyć producentom okien wraz z okuciami instrukcje montażu,
a użytkownikom instrukcję konserwacji. Instrukcje powinny być sporządzone w języku polskim

W instrukcji montażu powinien być określony rodzaj i wielkość wkrętów, stosowanych do mocowania okucia.

Obecnie okucia uchylno-rozwierane i rozwierano-uchylne mogą być stosowane w budownictwie, jeśli posiadają certyfikat zgodności lub deklarację zgodności z Aprobatą Techniczną. W naszym kraju jednostką upoważnioną do wydawania Aprobat Technicznych na okucia uchylno-rozwierane i rozwierano-uchylne jest COBR PEWB "Metalplast" w Poznaniu, który jest również akredytowaną przez Polskie Centrum Akredytacji Jednostką Certyfikującą Wyroby.

Zainteresowani mogą znaleźć szczegółowe dane na temat aprobat technicznych, badań i certyfikacji elementów wyposażenia budownictwa na stronie internetowej pod adresem http://www.metalplast-cobr.pl

dr inż. Ewa Kowalczyk
COBR PEWB "Metalplast"